7. sınıf kavram sözlüğü: metin türlerine göre kavramlar

131 kavram, 9 metin türüne göre: hikâye, görsel, mantık-muhakeme, paragraf, grafik-tablo, medya metinleri, şiir, gezi yazısı, tiyatro. 7. sınıf Okuma Anlama Beceri Uygulamalarıkitabının analiz derslerindeki Konu Kavram Sözlüğü sayfalarından.

Bu 8 kavram, sınavlarda en fazla karşılaşılan kelimeler arasından seçilmiştir.
Kitabın tanıtım bölümü, s. 125

Mini teste geçin7. sınıf deyimler ve atasözleri

Hikâye analizi 2. ders

Bilinç: İnsanın kendisini ve çevresini tanıma yeteneği; şuur.
Pasaj: Yazının veya eserin bir bölümü; parça.
Yerel: Sınırlı bir yerle ilgili olan; mevzii, lokal.
Andaç: Bir yerde geçirilen süreyi anımsamak için düzenlenen fotoğraflı kitapçık.
Çekimser: Oy vermekten, eğilim göstermekten veya bir şey yapmaktan kaçınan, kararsız.
Tumturaklı: Gerekli olmadığı hâlde kulağa hoş gelen, gösterişli kelimeler kullanma.
İkilem: Çoğunlukla iki seçenekten birini izlemeye zorlayan tartışma.
Ağdalı: Bilinmeyen kelimelerden, anlaşılması güç sözlerden oluşan ifadeler.

Görsel analizi 3., 15. ders

Çağdaş: Aynı çağda yaşayan; çağcıl, gündeş, asri, muasır.
Estetik: Güzellik duygusuna uygun olan; güzel duyusal.
İmge: Zihinde tasarlanan ve gerçekleşmesi özlenen şey; hayal.
İroni: Söylenen sözün tersini kastederek kişiyle veya olayla alay etme.
Mistik: Gizemli, gizli, duyguları etkileme.
Özümsemek: Edinilmiş olan bilgileri bireyin öz malı durumuna getirmek; içselleştirmek, özümlemek.
Sentez: Genel yasadan, öncülden varılan sonuca giden düşünme biçimi; bireşim.
Tekdüze: Aynı biçimde tekrarlanan, sürüp giden; tek örnek, muttarit, yeknesak, monoton.
Ulus: Bir millet ile ilgili olan, bir millete ait olan, millî.
Irk: Kalıtımsal olarak ortak fiziksel ve fizyolojik özelliklere sahip insanlar topluluğu; budun.
Demokratik: Halkın çoğunluğunun isteğine uygun hareket etme, demokrasiye uygun.
Temas: Dokunma, görüşüp konuşma, ilişki kurma, değinme, münasebet.
Kültürel: Kültüre ilişkin, kültürle ilgili; ekinsel.
Familya: Çok belirli ve kendilerine özgü ortak özellikleri olan türler, aile.
Coğrafya: Yeryüzünü fiziksel, ekonomik, beşerî, siyasal yönlerden inceleyen bilim.
Kongre: Sorunları görüşmek ve kararlar almak amacıyla yapılan toplantı, kurultay.

Mantık-muhakeme analizi 4., 11., 17. ders

Yeğlemek: Bir şeyi öbürüne göre daha iyi, üstün veya önemli saymak; yeğ tutmak, tercih etmek.
Mihenk: Madenlerin ayarını anlamak için sürtüldükleri bir tür taş; mihenk, denek taşı.
Özveri: Herhangi bir şey için kendi çıkarlarından vazgeçme; fedakârlık.
Sağduyu: Doğru, akla uygun yargılar verme yeteneği; aklıselim, hissiselim.
Muhakeme: Bir sorunu çözmek için çıkar yol arama.
Kuram: Sistemli biçimde düzenlenmiş birçok olayı açıklayan ve bir bilime temel olan kurallar.
Süreç: Belli bir düzen veya zaman içinde tekrarlanan, ilerleyen, gelişen olaylar dizisi.
Perspektif: Nesneleri bir yüzey üzerine görüldükleri gibi çizme sanatı, bakış açısı.
Ebediyet: Sonsuzluk.
Banal: Herkes tarafından kullanılan, bayağı, sıradan.
Çelişki: Sözlerin veya davranışların birbirini tutmaması; tenakuz, paradoks.
İrkilmek: Ürkerek geri çekilmek.
İşlev: Bir şeyin görevi veya yaptığı iş.
Dinamik: Hareketli, her an değişebilen, duruk karşıtı, canlı.
Ücra: Çok uçta, kenarda olan.
Birim: Bir kümenin her elemanı veya bir çokluğu oluşturan varlıkların her biri; ünite.
Eş değer: Değer yönünden birbirine eşit olan; muadil.
Uygunluk: Uygun olma durumu; yakışık, mutabakat, mukarenet.
Doğrusal: Grafiği bir doğru ile gösterilebilen; lineer, bir doğruyu izleyen.
Döngü: Herhangi bir olayın birden fazla tekrarlanması.
Tam tur: Bir şeyin çevresini tamamen dönme işi.
Menzil: İki konak arasındaki uzaklık.
Norm: Önceden belirlenmiş kalıp; düzgü.

Paragraf analizi 5., 10., 16. ders

Örtüşmek: Aynı noktalarda ve düzlemlerde kesişmek.
Basmakalıp: Özgünlüğü olmayan, bilineni tekrarlayan bir biçimde; sloganvari.
Bulgu: Var olduğu hâlde bilinmeyeni ortaya çıkarma işi ve bu işin sonunda elde edilen şey.
İçgüdü: Akıldan bağımsız olarak doğuştan gelen bilinçsiz her türlü hareket ve davranış.
İrdelemek: Bir konunun bütün yönlerini birer birer incelemek, araştırmak, tetkik etmek.
Lirik: Coşkulu, çok etkili, coşkun, genellikle kişisel duyguları dile getiren edebiyat.
Nostalji: Geçmişte kalana özlem duygusu ve bu duygunun baskın bir duruma gelmesi.
Öykünme: Bir şeye özenme, taklit etme, bir benzerini yapmaya çalışma.
Kabataslak: Bir şeyin ayrıntılarına girmeden ana çizgilerini belirten.
Kadırga: Yelken ve kürekle yol alan savaş gemisi.
Melodi: Belli kurallara göre düzenlenmiş, kulağa hoş gelen ses dizimi, ezgi.
Menkıbe: Din büyükleriyle ilgili hikâye.
Trekking: Doğada yapılan uzun mesafeli sportif yürüyüş.
Tutku: İrade ve yargıları aşan, güçlü bir coşku, ihtiras.
Tüf: Volkanik çökelti taşı.
Ulak: Haber getiren kimse.
İlinti: İnsanlar arasındaki bağ, alakalı olma, ilişki.
Gelişigüzel: Âdet yerini bulsun diye; alelusul, rastgele, üstünkörü.
Kasıtlı: İsteyerek, bilerek, bilinçli yapılan.
Beceri: Bir işi başarma ve bir işlemi amaca uygun olarak sonuçlandırma yeteneği; maharet.
Kıyas: Bir şeyi başka bir şeye benzeterek değerlendirme, hakkında hüküm verme; oranlama.
Suret: Biçim, yol, tarz, dış görünüş.
Tarafgir: Bir tarafı kayıran, bir tarafı tutan.
Teşhis: Kim ve ne olduğunu anlama, tanıma, seçme, belirleme, kişileştirme.

Grafik-tablo analizi 7., 19. ders

İrdeleme: Bir konunun incelenmesi ve eleştirilmesi gereken bütün yönlerini birer birer incelemek.
İndirgeme: Bir işlemi daha kısa veya daha yalın bir biçime sokmak; irca etmek.
İskonto: İndirim, sözün bir bölümünü söylenmemiş sayma.
Çağrışım: Bir düşünce, görüntü vb.nin bir başkasını hatırlatması.
Görece: Kesin olmayıp kişiden kişiye, zamandan zamana, yerden yere değişebilen; göreceli.
Standart: Belli bir tipe göre yapılmış veya ayrılmış; ölçün, ölçünlü, tek biçim, tek tip.
Düşünsel: Düşünce ile ilgili, düşünce sonucu ortaya çıkan, düşünceye dayanan; fikrî.
İzlek: Bir edebî eserde işlenen konunun anlamca ortaya koyduğu ana yönelim.
Satır: Bir sayfa üzerinde yan yana gelen kelimelerden oluşan yazı sıralarından her biri.
Sütun: Bir tablo veya grafikte dikey durumdaki yüzey.
Dikey: Başka bir doğru ile kesiştiğinde onunla birlikte dik açı oluşturan (doğru çizgi); amudi.
İthal: Bir ülkeye başka ülkelerden mal getirme veya satın alma.
İhraç: Yurt dışına mal satma.
Tutarlı: Aralarında çelişki bulunmayan, her bakımdan uyumlu; insicamlı.
İdeal: İstenilen düzeyde veya şekilde olmak, uygun.
Stabil: Aynı düzlemde değişmeden devam eden, kararlı, değişmez.

Medya metinleri analizi 8., 20. ders

Kupür: Gazeteden kesilmiş bir bölüm veya yazının olduğu kağıt parçası.
Demeç: Yetkili bir kimsenin bir konuda yayın organlarına yaptığı açıklama; beyanat.
Jenerik: Herhangi bir durumu-olayı tanıtan yazı.
Kadraj: Fotoğraf karesinin veya film çerçevesinin içine dâhil olan her şey.
Klişe: Kesin olmayıp kişiden kişiye, zamandan zamana, yerden yere değişebilen; göreceli.
Asparagas: Olduğundan daha büyük, abartılı gösterilen haber.
Matbu: Basılı olan yazı; bir yazının, görselin kâğıt üzerine basılmış durumu.
Etkileşim: Birbirini karşılıklı olarak etkileme işi.
Yayın: Basılıp satışa çıkarılan kitap, gazete vb.; neşriyat.
Yayım: Kitap, gazete vb. okunacak şeylerin basılıp dağıtılması; neşir.
Canlı yayın: Bir şeyin yaşandığı anda olay yerinden bire bir aktarıldığı yayın; canlı, naklen yayın.
İktibas: Başka bir kaynaktan elde edilen yazının gazetede olduğu gibi yayımlanması.
Tefrika: Gazete veya dergilerde çıkan, birbirini tamamlayan yazılardan oluşan dizi.
Müvezzi: Gazete satıcısı, dağıtıcısı.

Şiir analizi 9., 21. ders

Ölçü: Bir şiirdeki dizelerin hece ve durak bakımından denk oluşu; vezin.
Derkanar: Sayfa kenarına kaydedilen yazı-not.
Beliğ: Yeterli, tam ve açık olan yazı.
Akıcılık: Söz, yazı ve anlatımın akıcı olma özelliği.
Ezgi: Belli kurallara göre düzenlenmiş, kulağa hoş gelen ses dizisi; ahenk, nağme, melodi.
Sezgi: Gerçeğin deneye veya akla vurmadan doğrudan doğruya kavranması, sezme yeteneği.
Nükte: İnce anlamlı, düşündürücü ve şakalı söz; espri.
İlham: Bir sanatın ortaya çıkmasında etkili olan duydu, esin.
Kafiye: Dizelerin sonunda tekrarlanan aynı görevde olmayan ancak benzeşen sesler; uyak.
Redif: Şiirde uyaktan sonra tekrarlanan, aynı harflerden oluşan kelime veya ek; yedek.
Bent: Bir şiirdeki dörtlüklerin her biri; bağlam, dörtlük.
Beyit: Anlam bakımından birbirine bağlı iki dizeden oluşmuş şiir parçası, ikilik.
Ahenk: Birbirleriyle ilişkisinden doğan ve kulağa hoş gelen ses düzeni, seslerin uyumu.
Edebî: Edebiyat türlerinden biriyle kaleme alınmış, sanat değeri taşıyan; yazınsal.

Gezi yazısı analizi 14. ders

Alaturka: Eski Türk gelenek, görenek, töre ve hayatına uygun; Doğuluca, alafranga karşıtı.
Bezgin: Yaşama veya iş görme isteğini yitirmiş.
Kuş bakışı: Yukarıdan genel görünüm.
Nahif: İnce, duygulu, hassas olan.
Şive: Konuşma tarzı, aksan.
Şövale: Ressamların resim yaparken tuvali üzerine yerleştirdikleri üç ayaklı sehpa.
Pekiştireç: Davranışın oluşmasını güçlendiren veya davranışın olma sıklığını artıran uyarıcı.
Harap: Yıkılacak duruma gelmiş.

Tiyatro analizi 22. ders

Sahne: Genellikle yerden yüksek yapılan, oyun, müzik vb. gösteri yapmaya uygun yer; oyunluk.
Perde: Bir sahne eserinin büyük bölümlerinin her biri.
Doğaçlama: Düşünmeden, içine doğduğu gibi; doğaçtan, doğmaca, irticalen, irticalî, emprovize.
Dramatik: İçinde gerilim, çatışma vb. olaylar bulunan, insan ilişkileri ile gelişen acıklı eser.
Pandomim: Hareketlerden oluşan sessiz oyun.
Replik: Oyuncunun sözü karşısındakine bırakırken söyleyeceği son söz.
Temaşa: Oyun, temsil, piyes, tiyatro; seyir.
Suflör: Oyunculara, unuttukları sözleri izleyicilere duyurmadan söyleyip hatırlatan erkek.

Kaynak: Okuma Anlama Beceri Uygulamaları 7. sınıf, Konu Kavram Sözlüğü (her analizin arka sayfası). Kitapta tekrar eden kavram ilk geçtiği türde yazıldı.

Türkçe Atölyesi · turkceatolyesi.tr/kavram-sozlugu/7-sinif

Mini test: tanımdan kavramı bulun

Her soruda kitaptaki bir tanım çıkar; 7. sınıf sözlüğünden doğru kavramı seçin. On soru, her denemede karışık.

Bu listeler hangi kitapta?

Kitapta her analiz dersinin arka sayfasında 8 kavram var; türe özgü olanlar o dersin metniyle birlikte işleniyor. Kitap kavramları öğrenmenin beceri temelli soruları anlamayı kolaylaştıracağını söylüyor.