Kitabın içinde ne var? Deneyin.

Her sonbahar gökyüzünde uzun bir yolculuk başlar. Leylekler, kırlangıçlar ve¹⁰ daha nice kuş, yazı geçirdikleri yerleri bırakıp sıcak ülkelere doğru²⁰ yola çıkar. Bu kuşların hiçbirinin elinde harita yoktur, kimse onlara³⁰ yolu tarif etmez. Yine de çoğu, her yıl aşağı yukarı⁴⁰ aynı yollardan geçerek aynı yerlere ulaşır.

Bilim insanları bu işin⁵⁰ sırrını uzun süre merak etti. Yapılan gözlemler, kuşların yön bulmak⁶⁰ için birden fazla ipucu kullandığını gösteriyor. Gündüz uçanlar güneşin gökyüzündeki⁷⁰ yerinden yararlanıyor, gece uçanlar ise yıldızların dizilişine bakıyor. Pek çok⁸⁰ kuşun Dünya'nın manyetik alanını da algılayabildiği düşünülüyor. Güneşin görünmediği bulutlu⁹⁰ günlerde bu duyu, kuşun işini kolaylaştırıyor olabilir.

Göç yolları da¹⁰⁰ rastgele seçilmez. Leylekler gibi iri kuşlar, sürekli kanat çırpmak yerine¹¹⁰ yükselen sıcak hava akımlarına tutunarak süzülür. Deniz üzerinde bu akımlar¹²⁰ zayıf olduğu için karadan gitmeyi tercih ederler. Türkiye bu yüzden¹³⁰ önemli bir geçiş noktasıdır. Sonbaharda İstanbul'un ve Hatay'ın gökyüzünde binlerce¹⁴⁰ leyleğin aynı anda süzüldüğü görülebilir.

En uzun yolculuğu ise küçücük¹⁵⁰ bir kuş yapar. Kutup sumrusu, kuzeydeki yuvasından güneydeki buzullara gidip¹⁶⁰ geri döner. Bir yılda kat ettiği yol, Dünya'nın çevresini neredeyse¹⁷⁰ iki kez dolaşmaya yetecek kadar uzundur.

Peki kuşlar bu yolu¹⁸⁰ nasıl öğreniyor? Bir kısmı yön duygusunu doğuştan getiriyor, bir kısmı¹⁹⁰ ise sürüdeki deneyimli kuşları izleyerek öğreniyor. Deneyimli kuşlar, rüzgâr onları²⁰⁰ yolundan saptırdığında rotalarını düzeltmekte gençlerden çok daha başarılıdır.