Deyimler ve atasözleri: anlamları ve örnek cümleler

187 atasözü ve 204 deyim. Okuma Anlama Beceri Uygulamaları (5, 6 ve 7. sınıf) ve 8. Sınıf Anlam Bilgisi Paragraf Soru Bankası kitaplarının seçtiği ifadeler; alfabetik sırada, hangi sınıfta geçtiğiyle.

“Dilimizin Zenginlikleri” bölümünde sınavlarda karşımıza çıkan atasözleri ve deyimleri anlamlarıyla paylaşılmıştır.
Okuma Anlama Beceri Uygulamaları, tanıtım bölümü, s. 125

Kavram sözlüğü

Listede arayın

Atasözleri 187

Aba vakti aba, yaba vakti yaba.: Kişi, kendisine gerek olan şeyleri vaktinden önce ve ucuz olduğu zaman satın almalıdır.; 8. sınıf
Abanın kadri yağmurda bilinir.: Bir şeyin gerçek değeri ona çok gereksinim duyulduğunda ortaya çıkar.; 7. sınıf
Acı patlıcanı kırağı çalmaz.: Herhangi bir duruma alışkın olan kimseyi benzer kötü durumlar etkilemez.; 7. sınıf 8. sınıf
Acıkan ne olsa yer, acıyan ne olsa söyler.: “Geçim sıkıntısı yaşayan kimse sıkıntısını gidermek için türlü yollara başvurur, canı yanan ise sonunu düşünmeden ağzına geleni söyler.” anlamında kullanılan bir söz.; 8. sınıf
Aç gezmekten tok ölmek iyidir.: Beslenmek her canlının temel ihtiyacıdır, aç kalan kişi sağlıklı ve istediği şekilde hayatını sürdüremez, yaşamanın tadına varamaz. Bu nedenle, ölürken bari tok olmak arzular.; 8. sınıf
Aç ne yemez, tok ne demez.: Yoksul insan eline geçenin iyisine kötüsüne bakmaz, çekingen olur; oysa varlıklı kimse en güzel şeylerde bile bir kusur bulur, her şeyi hiç çekinmeden söyler.; 7. sınıf
Açma sırrını dostuna, o da söyler dostuna.: Sırrını açma dostuna, o da söyler dostuna.; 8. sınıf
Açtırma kutuyu, söyletme kötüyü.: Karşındakini kızdırırsan onun seninle ilgili olumsuz şeyleri açıklamasına, sana kötü sözler söylemesine yol açarsın.; 7. sınıf
Adamın alacası içinde, hayvanın alacası dışında olur.: Hayvanın rengi dışındadır, bellidir. Ama insanın rengi içindedir: Ne düşündüğü, ne yapmak istediği, kısaca iç yüzü belli değildir.; 7. sınıf
Adamın alacası içinde, hayvanın alacası dışındadır.: Hayvanın rengi dışındadır, bellidir. Ama insanın rengi içindedir. Ne düşündüğü, ne yapmak istediği, kısaca iç yüzü belli değildir.; 8. sınıf
Adamın iyisi işbaşında belli olur.: Bir kişinin iyi ve becerikli olduğu yaptığı işlerden anlaşılır.; 5. sınıf
Ağaca çıkan keçinin dala bakan oğlağı olur.: Bir ana baba nasılsa çocukları da onlara benzer.; 8. sınıf
Ağacın kurdu içinde olur.: Bir topluluğu çökertecek olan şey yine kendi içinden çıkar.; Bir topluluğu çürüten ögeler kendi içinde bulunur.; 7. sınıf 8. sınıf
Ağaç yaprağıyla gürler.: İnsan, işlerini yakınlarından güç alarak daha kolay yapar.; İnsanın sevenleri, akrabaları, dostları varsa bunlarla güç bulur; varlığını gösterir.; 5. sınıf 8. sınıf
Ağanın gözü ata tımardır.: “İş sahipleri denetimlerini sürekli yaparlarsa işler yolunda gider.” anlamında kullanılan bir söz.; 8. sınıf
Ağlar gözden, sahte sözden kendini sakın.: Kendini acındıranlardan kork.; 8. sınıf
Ağustosta gölge kovan, zemheride karnını ovar.: Vakit ve fırsat varken geleceğini sağlamaya çalışmayıp keyfe, zevke dalan, fırsat elden gittikten sonra aç ve perişan olur.; 8. sınıf
Ağustosta yatanı zemheride büğelek tutar.: Yazın fırsat elde iken çalışıp kazanmayan kişi, kışın çalışma olanağı elden gittikten sonra sıkıntılar içinde kıvranır.; 7. sınıf
Ağustosun yarısı yaz, yarısı kıştır.: Ağustos ortalarından başlayarak sıcaklar azalır, havalar serinler, anlamında söylenir.; 7. sınıf
Ak akçe kara gün içindir.: Alın teri dökerek kazandığımız para, sıkıntılı anlarımız ve zor günlerimiz içindir.; “Çalışarak kazandığımız para, dar zamanımızda bizi sıkıntıdan kurtarır” anlamında kullanılan bir söz.; 6. sınıf 8. sınıf
Ak koyunun kara kuzusu da olur.: İyi bir ailenin çocuğu kötü de olabilir.; 5. sınıf
Akan su yosun tutmaz.: Sürekli olarak iş değiştiren bir kimse başarı kazanamaz.; 6. sınıf
Akarsu kendi çukurunu kazar.: Bir şeyler yapma isteği ve gücü bulunan kişi, uygun bir çalışma yönü ve alanı bulur.; 8. sınıf
Akıl yaşta değil baştadır.: “Akıllı olmanın yaşla ilgisi yoktur, bazı küçükler büyüklerden daha akıllı olabilir.” anlamında kullanılan bir söz.; 8. sınıf
Akılları pazara çıkarmışlar, herkes yine kendi aklını almış.: “İnsan kendi aklını başkasınınkinden üstün görür.” anlamında kullanılan bir söz.; 8. sınıf
Akıllı köprü arayıncaya dek deli suyu geçer.: “Atak kişi tehlikeyi göze alarak işe girişir ve çabuk sonuç alır.” anlamında kullanılan bir söz.; 8. sınıf
Akıllı, sözünü akılsıza söyletir.: Başkası adına konuşmak, insanın başını derde sokar.; 8. sınıf
Al elmaya taş atan çok olur.: Değerli kimselere sataşan çok olur.; 8. sınıf
Alçak yerde tepecik kendisini dağ sanır.: Bilgili kimselerin olmadığı yerde cahil kişi bilgiçlik taşlar.; 8. sınıf
Alet işler, el övünür.: Bir kimse ne kadar usta olursa olsun, o iş için gerekli aletleri yoksa işinde başarı sağlayamaz.; İnsan ne kadar usta olursa olsun, gerekli araçlar olmadıkça kusursuz iş yapamaz.; 5. sınıf 8. sınıf
Altın eli bıçak kesmez.: Hünerli kişiye yaşama güçlükleri etki yapamaz. O, sarsılmadan işini sürdürür.; 8. sınıf
Aman dileyene kılıç kalkmaz.: “Mertliğinize güvenip size teslim olan düşmanın canına kıyılmamalıdır.” anlamında kullanılan bir söz.; 8. sınıf
Ananın bastığı yavru incinmez.: “Annenin acı sözü çocuğuna ağır gelmez.” anlamında kullanılan bir söz.; 8. sınıf
Anlayana sivrisinek saz, anlamayana davul zurna az.: “Anlayışlı kimseleri en küçük bir söz bile etkiler oysa anlayışsız kimselere ne söylense yararsızdır.” anlamında kullanılan bir söz.; 8. sınıf
Arkadaşını söyle, sana kim olduğunu söyleyeyim.: Kişiler ilk önce çevrelerinden etkilenirler. Kişileri toplumlar yetiştirir. Eğer arkadaş çevresi kötü olan bir ortamda ise kötü, iyi ve paylaşımcı bir çevrede isek biz de iyi huylu ve yardımsever insanlar oluruz.; 8. sınıf
Atalar sözünü tutmayanı yabana atarlar.: “Büyüklerinin sözünü tutmayıp onların gösterdikleri yoldan gitmeyenler toplum içinde ziyan olup giderler.” anlamında kullanılan bir söz.; 8. sınıf
Atanın sanatı oğla mirastır.: Bir evlat babasının sanatını onun ölümünden sonra sürdürür.; 8. sınıf
Ateş olmayan yerden duman çıkmaz.: Küçük de olsa birtakım belirtiler; önemli olaylara işaret eder, önemli olayların haberini verir.; 5. sınıf
Atın ölümü arpadan olsun.: Çok sevilen bir yiyecekten aşırı yenirken dokunsa da katlanılacağını anlatır.; 8. sınıf
Atın varken yol tanı, ağan varken el tanı.: Elde bulunan olanaklardan zamanında yararlanarak gezip dolaşırsak, eş dost edinmek gerek.; 6. sınıf
Ay görmüşün yıldıza minneti (itibarı) yoktur.: Bir şeyin çok üstününü, çok güzelini görmüş olan kimse, ondan daha az değerde olanını beğenmez.; 8. sınıf
Aynası iştir kişinin lafa bakılmaz.: Bir insan hakkında herhangi bir yargıda bulunmak için söylediği sözlere değil yaptığı işlere bakmak gerekir.; 8. sınıf
Aza kanaat etmeyen çoğu hiç bulamaz.: Çoklar, azların birikmesiyle meydana gelir. Küçük şeyleri hor görenler, büyük şey edinmek fırsatını sürekli olarak kaçırıyorlar demektir.; 5. sınıf
Aza sormuşlar nereye, çoğun yanına demiş.: “Küçük kazançların bile hep varlıklı kimselere düştüğü kanısını belirtir.” anlamında bir söz.; 8. sınıf
Baba koruk yer, oğlunun dişi kamaşır.: Babanın yaptığı kötü bir işin sıkıntısını oğul çeker.; 8. sınıf
Babasından mal kalan, merteği içinden bitmiş sanır.: “Miras yoluyla mal edinen kimse, onun için ne denli çabalar gösterilip sıkıntı çekildiğini bilemez.” anlamında kullanılan bir söz.; 8. sınıf
Baca eğri de olsa duman doğru çıkar.: Yaradılıştan iyi ve doğru olan kimse, ne denli elverişsiz ortam içinde bulunursa bulunsun niteliğini yitirmez.; 5. sınıf
Bağlı koyun yerinde otlar.: İnsan, ne kadar yetenekli ve çalışkan olursa olsun bu yönleri ortaya koyabileceği bir ortam ve imkân bulamaz ise ilerleyemez, kendini gösteremez.; 7. sınıf
Bakmakla usta olunsa köpekler kasap olurdu.: “Yapmadan yalnızca nasıl yapıldığına bakarak hiçbir şey öğrenilemez.” anlamında kullanılan bir söz.; 8. sınıf
Bal bal demekle ağız tatlanmaz.: Bir iş bitirmede tatlı sözler söylemek yeterli olmaz, sözünü etmekle güzel bir şey gerçekleşmez.; 6. sınıf
Bal olan yerde sinek de olur.: Güzel şeyin çevresinde ondan yararlanmak isteyen asalaklar dolaşır.; “Güzel şeyin çevresinde ondan yararlanmak isteyen asalaklar dolaşır.” anlamında bir söz.; 7. sınıf 8. sınıf
Balık baştan avlanır.: Bir şeyi ele geçirebilmek için onu yönetenleri elde etmek gerekir.; 5. sınıf
Bana arkadaşını söyle, sana kim olduğunu söyleyeyim.: İnsan, beraber bulunduğu kişilerden etkilenir. Arkadaşlar, birbirinin davranışlarından etkilenirler.; 7. sınıf
Bana dokunmayan yılan bin yaşasın.: Bazı bencil, çıkarcı kimseler vardır ki, onlar, sırf kendilerine zarar vermiyor diye kötülük yapan kimselere engel olmazlar.; 7. sınıf
Baş ağır gerek, kulak sağır.: “Kişi ağırbaşlı olmalı ve dedikoduları dinlememelidir.” anlamında kullanılan bir söz.; 8. sınıf
Baş dille tartılır.: Kişinin aklı, söylediği sözlerle ölçülür.; 7. sınıf
Baş nereye giderse ayak oraya gider.: Küçükler büyüklerin izinden yürür, her işte onları örnek alır.; 7. sınıf
Baş sallamakla kavuk eskimez.: Bir kimsenin suyunca gitmekten, söylediklerine evet, peki demekten zarar gelmez.; 7. sınıf 8. sınıf
Başak büyüdükçe boynunu eğer.: Kişi, olgunlaştığı zaman daha çok alçakgönüllü olur. Olgunlaşan başaklar gibi başları öne eğik olur, büyüklük taslamazlar.; 5. sınıf
Benzeye benzeye yaz, benzeye benzeye kış olur.: Günler birbirinden çok farklı olmadığı hâlde hava yavaş yavaş ısınarak yaz, aynı biçimde yavaş yavaş soğuyarak kış gelir. Bu durum toplumun gelişmesinde ve gerilemesinde de görünür.; 8. sınıf
Besle kargayı, oysun gözünü.: Elinde büyüttüğün kişi gün gelip sana nankörlük edebilir.; 8. sınıf
Bin bilsen de bir bilene danış.: İnsan bir şeyi ne denli iyi bilse de o işi yapmak istediğinde daha iyi bilen birine akıl sormalıdır.; 8. sınıf
Bir baş soğan bir kazanı kokutur.: Kötü bir kişi, kötü bir davranış, kötü bir söz, büyük bir topluluğun havasını bozar.; 7. sınıf
Bir çiçekle bahar olmaz.: Küçük, güzel bir belirtiyle doyurucu sonuca ulaşılmaz.; 7. sınıf 8. sınıf
Bir çöplükte iki horoz ötmez.: Bir toplumda iki baş olmaz. Olursa aralarında anlaşmazlık çıkar, biri ötekini uzaklaştırır.; 8. sınıf
Bir kötünün yedi mahalleye zararı dokunur.: Bir kötünün, yalnızca yakın çevresine değil daha geniş çevrelere de zararı dokunur.; 7. sınıf
Bir musibet bin nasihatten yeğdir.: Yaşanan bir olay, binlerce öğütten daha etkilidir.; 6. sınıf
Biri yer, biri bakar; kıyamet ondan kopar.: Herkesin yararlanabileceği şeyden kimi kişiler yararlanır da başkalarına yararlanma olanağı vermezlerse bundan büyük kavga çıkar.; 8. sınıf
Boş gezmekten bedava çalışmak yeğdir.: “Çalışmak insanı tembellikten kurtarır.” anlamında kullanılan bir söz.; 8. sınıf
Bu dünya iki kapılı handır, gelen bilmez giden bilmez.: İnsanlar, dünyaya geldiklerinde neyle karşılaşacaklarını ve dünyadan ayrıldıklarında ne olacağını tam olarak bilemez.; 5. sınıf
Bugünün işini yarına bırakma.: Her şeyi vaktinde yapmak, ertelememek gerekir.; 8. sınıf
Buğday başak verince orak pahaya çıkar.: Değersiz gözüken şeylerin zamanı gelince değeri artar.; “Gereksinim duyulan şey değer kazanır.” anlamında kullanılan bir söz.; 6. sınıf 8. sınıf
Büyük lokma ye, büyük söz söyleme.: “Başaramayacağın, sonuçlandıramayacağın bir konuda kesin sözler söyleme.” anlamında kullanılan bir söz.; 8. sınıf
Cahile söz anlatmak, deveye hendek atlatmaktan güçtür.: Ne kadar uğraşılırsa uğraşılsın deve hendekten atlatılamaz, cahile söz anlatmak bundan da zor bir şeydir.; 7. sınıf
Cambaz ipte, balık dipte gerek.: Kişi, uzmanlığının gereği ne ise onu yapmalıdır.; 7. sınıf 8. sınıf
Canı yanan eşek, attan yöğrük olur.: Zarara veya kötülüğe uğrayan kimse acısını çıkarmak ve bir daha aynı duruma düşmemek için aşırı çaba harcar, anlamında kullanılan bir söz.; 8. sınıf
Çalma elin kapısını, çalarlar kapını.: Başkalarını rahatsız edecek davranışlardan kaçınılmalıdır, rahatsızlık verirsek aynı durumla karşılaşabiliriz.; 5. sınıf
Çiftçinin ambarı sabanın ucundadır.: İnsanın eline ancak kazandığı şey geçer. İyi sonuç almak isteyen kimse çok çalışmalı, işine dört elle sarılmalıdır. Nitekim toprak, iyi sürülürse bol ürün verir.; 8. sınıf
Çivi çiviyi söker.: Güç bir şey, güçlü bir şeyle yenilir. Çetin işlerin üzerine sağlam bir irade ve olağan gücümüzle yüklenmeliyiz.; 8. sınıf
Dağ başına kış gelir, insanın başına iş gelir.: Dağ başında kışın fırtına eksik olmadığı gibi kişinin yaşamında da yıpratıcı olaylar eksik olmaz.; 6. sınıf
Davulun sesi uzaktan hoş gelir.: Kimi durumlar, ona uzaktan bakana çok hoş gelir. O durumun içinde olanlara ise rahatsızlık verebilir.; “İşin içinde olmayanlar o işi kolay veya kârlı sanırlar” anlamında kullanılan bir söz.; 5. sınıf 8. sınıf
Deli deliyi görünce değneğini saklar.: Saldırgan kimse, kendisi gibi birine saldırmaktan çekinir.; 8. sınıf
Demir tavında dövülür.: Bir işin yapılması için uygun olan bir durum ve bir zaman vardır.; 8. sınıf
Dervişin fikri ne ise zikri de odur.: Bir insan ne düşünüyor, gönlünden ne geçiriyorsa bunu hareket ve sözleriyle belli eder; açığa vurur.; İnsan, kafasının içindeki düşünce ne ise konuşmasında onu dile getirir.; 6. sınıf 8. sınıf
Deve Kabe’ye gitmekle hacı olmaz.: Kötü niteliklere sahip kişiler değerli kimselerin bulundukları bir yere gittikleri zaman, bu onların da değerli oldukları anlamına gelmez.; 6. sınıf
Deveden büyük fil var.: Herhangi bir konuda söz sahibi olanlardan daha büyük, daha yetkili biri mutlaka vardır.; 6. sınıf 7. sınıf
Deveyi yardan uçuran bir tutam ottur.: Tamah, açgözlülük insanı küçük çıkarlar peşinde koşturur; onu tehlikelere iter, felâketlerle karşı karşıya bırakır.; Küçük bir çıkar peşinde koşmak, çoğu kez kişinin büyük zararlara uğramasına yol açabilir.; 6. sınıf 8. sınıf
Dibi görünmeyen sudan geçme.: “Bir işe girişirken her yönünü iyice araştır.” anlamında kullanılan bir söz.; 8. sınıf
Dinsizin hakkından imansız gelir.: “Acımasız olan kişiyi, kendisinden daha acımasız biri yola getirir” anlamında kullanılan bir söz.; 8. sınıf
Doğru söyleyenin bir ayağı üzengide gerek.: Doğru sözlü olan kişi, bulunduğu yerden ayrılmaya hazır olmalıdır. Çünkü sevilmeyen, istenmeyen kişi olacak, orada barınamayacaktır.; 8. sınıf
Dost kara günde belli olur.: Gerçek dostlar insanın üzüntülü, sıkıntılı günlerinde yardıma koşar, dostunun yanında olur.; 5. sınıf
Dost, dostun eyerlenmiş atıdır.: Gerçek dost, arkadaşının sıkışık zamanında yardımına koşmaya hazır durumdadır.; 8. sınıf
Duvarı nem, insanı gam yıkar.: Nem demiri nasıl paslandırıp çürütürse gam da insanı öylece yıpratır.; 8. sınıf
Ecel geldi cihana, baş ağrısı bahane.: İnsan eninde sonunda ölecektir, ölümden kaçış yoktur, onun için insan hiç beklenmedik bir şeyden bile ölebilir, çünkü gerçek neden kişinin yaşama süresinin dolmuş olmasıdır, anlamında söylenir.; 8. sınıf
Eğreti ata binen tez iner.: Geçici olarak başkasının malını ve yetkisini kullanan kişi, çok geçmeden bu mal ve yetkiyi asıl sahibine bırakacaktır.; 8. sınıf
Ekersen bağ, ekmezsen dağ olur.: Bakılıp onarılan şeyler yararlanılacak duruma gelir. Bakımsız bırakılan şeyler işe yarardan çok zarara sebebiyet verir.; 7. sınıf
El el ile, değirmen yel ile.: Bir değirmenin çalışabilmesi için rüzgâr ne kadar zorunlu ise insanların başarıya ulaşabilmeleri için birbirlerine yardımcı olmaları o kadar gereklidir.; 8. sınıf
El elden üstündür.: Bir kimse, kendisinden üstün bir başkasının da olabileceğini bilmelidir.; 5. sınıf
El elin nesine, gülerek gider yasına.: Bir kimsenin acısı başkasının umurunda olmaz, bu acıyla ilgilenir görünse bile keyfini bozmaz.; 6. sınıf
El yarası onulur, dil yarası onulmaz.: Silahla açılan el yarası çabukça iyi olur ama kötü sözle açılan gönül yarası kolay kolay kapanmaz.; 5. sınıf
Eşek çamura çökerse sahibinden gayretlisi olmaz.: “Bir kimsenin işi bozulduğunda, durumunu düzeltmek için en büyük çabayı kendisinin göstermesi gerekir.” anlamında kullanılan bir söz.; 8. sınıf
Et tırnaktan ayrılmaz.: Birbirine çok yakın olan insanlar aralarında ne yaşanırsa yaşansın birbirlerinden kolay kolay kopamazlar.; Çok yakın akrabalar arasındaki bağ, aralarında ne kadar anlaşmazlık çıkarsa çıksın, kolay kolay kopmaz.; 6. sınıf 8. sınıf
Ev alma komşu al.: Komşuluk ilişkileri, iyi komşuya sahip olma çok çok önemlidir.; “Komşuluk ilişkileri, iyi komşuya sahip olma çok çok önemlidir.” anlamında kullanılan bir söz.; 5. sınıf 8. sınıf
Evdeki hesap çarşıya uymaz.: Bir şey için önceden yapılan hesaplar ve plânlar bazen gerçeklerle çakışabilir. Hesabımızı, kitabımızı her zaman iyi yapmalıyız.; 5. sınıf
Fukaranın tavuğu tek tek yumurtlar.: Yoksulun şansı hemen hemen hiç gülmez, bunun için hangi işe el atarsa atsın zengin gibi kazanamaz.; 8. sınıf
Görünen köy kılavuz istemez.: Açıkça belli olan bir durumu açıklamak gerekmez, o yeterince açıktır.; Ne kadar gizlense de gerçekler ortadadır.; 6. sınıf 8. sınıf
Gün doğmadan neler doğar.: “Beklenmedik bir sırada umut verici durumlarla da karşılaşma imkânı vardır.” anlamında kullanılan bir söz.; 8. sınıf
Güneş balçıkla sıvanmaz.: Herkesin bildiği bir gerçeği örtbas ederek gizlemeye olanak yoktur. Buna hiç kimsenin gücü yetmez.; 5. sınıf
Güneş girmeyen eve doktor girer.: Ev, güneş almalıdır. Güneş, vücudu güçlendirir, birçok mikrobu öldürür, birçok hastalığa iyi gelir. Güneşsiz evde hastalık eksik olmaz.; 8. sınıf
Hamama giren terler.: Bir işe girişen, o işin güçlüklerini veya masraflarını göze almalıdır.; 6. sınıf
Her çok azdan olur.: Çok dediğimiz şeyler, azların birikmesiyle meydana gelmiştir. Çoğu elde etmek için azları biriktirmeye önem verilmelidir.; 8. sınıf
Her koyun kendi bacağından asılır.: Herkes kendi davranışlarından sorumludur, herkes hatasının cezasını kendisi çeker.; 5. sınıf
Her yiğidin gönlünde bir aslan yatar.: Her insanın kendine göre elde etmek, ulaşmak istediği yüksek bir amacı bulunur.; 7. sınıf
Herkes evinde ağadır.: Herkesin kendi evinde, kendi bölgesinde hatırı sayılır, sözü geçer.; 7. sınıf
Hesabı pak olanın, yüzü ak olur.: Dürüst olan, doğruluktan şaşmayan, kanuna göre iş yapan kimse kötü olmaz.; 5. sınıf
Huylu huyundan vazgeçmez.: Kişilik, uzun bir zaman diliminde oluştuğu için ani değişikliklere müsait değildir.; 5. sınıf
İğneyi kendine, çuvaldızı başkasına batır.: Kişi kendisine yapılmasını istemediği durumları başkalarına yapmamalıdır.; Başkasına zararı dokunacak bir davranışı yapmadan önce iyi düşün, kendi kendini eleştir.; 5. sınıf 8. sınıf
İki cambaz bir ipte oynamaz.: Aynı ölçüde kurnaz, düzenci iki kişi, birbirlerini aldatmak için bütün becerilerini göstereceklerinden, birlikte bir iş göremezler.; 8. sınıf
İş insanın aynasıdır.: Bir kimsenin nasıl bir kişi olduğu yaptığı işlerden anlaşılır.; 5. sınıf
İyi olacak hastanın doktoru ayağına gelir.: Allah, kötü bir durumun iyiliğe dönmesini dilemişse bunu yapacak kimse işin üstüne gelir.; 8. sınıf
İyiliğe iyilik her kişinin kârı, kötülüğe iyilik er kişinin kârı.: İyilik yapan birine karşı iyiliği herkes yapabilir fakat kötülük edenlere karşı iyilik yapmak iyi insanların işidir.; 5. sınıf
İyilik et, denize at; balık bilmezse, Hâlik bilir.: İyilik, karşılık beklenmeden yapılır. İyiliği Hz. Allah karşılıksız bırakmaz, iyiliğin verdiği mutluluk, insana yeter.; 6. sınıf
Kalaylı bakır küflenmez.: Temizliğini herkesin bildiği iş ya da kişi lekelenmez.; 7. sınıf
Kara haber tez duyulur.: Ölüm veya felâket haberi çabucak, ağızdan ağıza dolaşarak hemencecik herkes tarafından duyulur.; 5. sınıf
Kara yaslanma, kar erir; ere yaslanma, er ölür.: İnsan başkalarından gelecek olan desteğe çok güvenmemelidir.; 7. sınıf
Kargaya yavrusu şahin görünür.: İnsanlar sevdikleri kişilerin yetenek ve özelliklerini olduğundan daha üstün görürler.; 7. sınıf 8. sınıf
Kartala bir ok değmiş, o da kendi yeleğinden.: Bir kimseye en büyük kötülüğü kendisine çok yakın olanlar yapar.; 7. sınıf
Keçi nereye çıkarsa oğlağı da oraya çıkar.: Büyüklerin tuttuğu yol küçüklere örnek olur.; 7. sınıf
Kel ölür, sırma saçlı olur; kör ölür, badem gözlü olur.: Değersiz bulunan bir şey yitirildi mi bulunmaz, çok değerli bir şeymiş gibi nitelendirilir.; 5. sınıf
Kol kırılır, yen içinde kalır.: Birbirine yakın insanlar veya gruplar arasında olabilecek sorunların, yine bu bütünlük içerisinde konuşulması ya da halledilmesi gereklidir.; 8. sınıf
Komşu komşunun külüne muhtaçtır.: Bir arada yaşama yardımlaşmanın gereğidir. Dolayısıyla komşular; birbirlerine en küçük şey için, kül kadar değersiz olsa da, ihtiyaç duyar.; 5. sınıf
Körle yatan şaşı kalkar.: Kişi kiminle arkadaşlık ederse ondan etkilenir. Onun huylarını edinir.; 5. sınıf
Körler memleketinde şaşılar padişah olur.: Hepsi bilgisiz olan bir çevrede azıcık bilgisi bulunan başa geçer.; 8. sınıf
Lafla peynir gemisi yürümez.: Söylemek, konuşmak tek başına bir anlam taşımaz. Sadece konuşmakla bir yere varılmaz, netice almak için çalışmak gerekir.; 6. sınıf
Mal canın yongasıdır.: İnsan; malına, varlığına gelen zarardan, canına gelmiş gibi acı duyar. Verdiği emekten dolayı malı sahibi için değerlidir.; 5. sınıf
Marifet iltifata tabidir.: Başarılı bir kimse, desteklenir, takdir edilir, övülürse daha iyi işler yapar.; 6. sınıf
Mart kapıdan baktırır, kazma kürek yaktırır.: Kış, giderayak şiddetli geçer. Bundan dolayı mart ayında şiddetli soğuklar olur. Kışın sonuna gelindiğinden odun, kömür de azaldığı için kazma, kürek saplarını yakacak duruma düşülür.; 8. sınıf
Maşa varken elini ateşe sokma.: Başka birine yaptırabileceğin tehlikeli işe kendin girişme.; 7. sınıf
Merhametten maraz doğar.: Kimi kişiler, kendilerine acıyıp iyilik edenlerin başını derde sokarlar ya da bu iyiliği kötüye kullanırlar.; 8. sınıf
Meyve veren ağaç taşlanır.: Bilgili, hünerli, işinde başarılı olan kimseler kıskanılır, eleştirilir ve işlerini yapmaları zorlaştırılır.; 6. sınıf
Meyveli ağacı taşlarlar.: Toplum hayatında başarılı, bilgili, beceri sahibi kimseler çoğunlukla kıskançlık uyandırırlar ve onlara saldıran çok olur.; 5. sınıf
Misafir kısmeti ile gelir.: Ev sahibi konuğu yük saymaz. Konuğun geldiği evde yiyecek bulunur ya da beklenmedik bir yerden o sırada yiyecek gelir.; 7. sınıf
Mum dibine ışık vermez.: Makam mevki sahibi kişiler, yabancılara yaptıkları iyilikleri kendi yakınlarına göstermezler.; 5. sınıf
Nasihat istersen tembele iş buyur.: Tembel kişi, kendisine buyrulan iş için çözüm yolları gösterir. Bununla da yetinmez, o işi kendi yararına uygun düşecek biçimde yapmayı önerir.; 8. sınıf
Ne ekersen onu biçersin.: Herkes, yaptığı iyilik veya kötülüğün karşılığını görür.; 6. sınıf
Nerde birlik orda dirlik.: Kişiler arasında anlaşma, duygu ve düşünce birliği olursa orada huzur, güven ve düzen olur.; 8. sınıf
Nerede birlik, orada dirlik.: Duygu ve düşünce birliği olan topluluklar, dirlik ve düzen içinde yaşarlar.; 5. sınıf 6. sınıf
Otu çek, köküne bak.: Kişinin kimliğini doğru olarak öğrenmek isterseniz soyuna sopuna bakınız.; 8. sınıf
Önce can sonra canan.: İnsanoğlu bencildir, her şeyde önce kendini, sonra yakınlarını düşünür.; 6. sınıf
Öpülecek el ısırılmaz.: Saygı gösterilmesi gereken kimse incitilmemelidir.; 7. sınıf
Paça ıslanmadan balık tutulmaz.: Hiçbir nimet zahmet çekilmeden, özveriye katlanılmadan elde edilemez.; 7. sınıf 8. sınıf
Paranın yüzü sıcaktır.: Para çekicidir ve geri çevrilemez.; 7. sınıf
Parayı veren düdüğü çalar.: Karşılığını ödediğinde insan istediğini elde edebilir.; Para harcadığında insan istediğini elde edebilir.; 6. sınıf 7. sınıf
Perşembenin gelişi çarşambadan bellidir.: Bir işin nasıl, ne şekilde sonuçlanacağı o işin başlangıcından bellidir.; Bir işin sonunun nasıl geleceği şimdiki gidişinden belli olur.; 5. sınıf 8. sınıf
Rüzgâr eken fırtına biçer.: Etrafındakilere sürekli kötülük yapan kimseler sonunda mutlaka büyük kötülüklerle karşı karşıya kalırlar.; 5. sınıf
Sel ile gelen yel ile gider.: Emeksiz kazanç devamlı olmaz. Nasıl gelmişse öyle de zayi olup gider.; 6. sınıf
Sen işten korkma, iş senden korksun.: İnsan, yapacağı işi gözünde büyütmemeli, yenmeye azmederek çalışmaya koyulmalıdır.; 8. sınıf
Söz gümüşse sükût altındır.: Susmak bazen konuşmaktan daha iyi sonuç verir.; “Susmak bazen konuşmaktan daha iyi sonuç verir.” anlamında kullanılan bir söz.; 5. sınıf 8. sınıf
Söz var, iş bitirir; söz var, baş yitirir.: “Yerinde söylenen sözler işlerin yoluna girmesini sağlar; ölçüsüz ve sert söylenen sözler ise karşıdakini öfkelendirir.” anlamında kullanılan bir söz.; 8. sınıf
Su testisi su yolunda kırılır.: Bir kişi, hizmet ettiği amaç, iş uğruna kazaya uğrar, başına bir şey gelir.; 6. sınıf
Sütten ağzı yanan, yoğurdu üfleyerek yer.: Bir olaydan zarar gören kimse buna benzer başka bir şeyle karşılaştığında daha seçici davranır, daha temkinli olur.; 5. sınıf 6. sınıf
Şaşkın misafir ev sahibini ağırlar.: Misafiri ağırlamak ev sahibine düşer. Ama şaşkın misafir bunun tersini yapar. Başkasının görev ve yetkilerini üzerine alan böyle akılsızlar başka konularda da görülür.; 8. sınıf
Taşıma su ile değirmen dönmez.: Sürekliliği olan büyük işler kuvvet ve güç gerektirir. Çevreden yapılan geçici yardımlarla bu işler yürümez.; 5. sınıf 6. sınıf
Tavşan dağa küsmüş, dağın haberi olmamış.: Bir kişinin bir kişiye küsmesi ve bu kişinin de buna aldırmaması, bunu önemsememesi anlamında kullanılır.; Önemsiz kişi, önemli kişiye küsse önemli kişinin umurunda bile olmaz.; 5. sınıf 8. sınıf
Tebdil-i mekânda ferahlık vardır.: Kişi; yer değiştirince ferahlar, kendini daha mutlu ve başka hissetmeye başlar.; 6. sınıf
Tekkeyi bekleyen çorbayı içer.: İyi bir sonuç elde etmek için bir yerde uzun süre çalışan, sabırla bekleyen kişi, katlandığı sıkıntıların karşılığını görür.; 7. sınıf
Tencere yuvarlanmış kapağını bulmuş.: İnsanları rahatsız eden davranışlara sahip iki insanın birbirini bulmasını anlatan biz söz.; 7. sınıf
Tereciye tere satılmaz.: Bir işin ustasına o işi nasıl yapılacağı öğretilmez.; 6. sınıf
Terzi kendi söküğünü dikemez.: Kişi, mesleği itibariyle yerine getirdiği hizmet konusunda iş kendisine gelince onu yapmaya zaman ve fırsat bulamaz.; 5. sınıf
Tilkinin dönüp dolaşıp geleceği yer kürkçü dükkânıdır.: Kişi nereye giderse gitsin, nerede yaşarsa yaşasın sonunda kendi öz memleketine, bulunduğu çevreye döner, orada yaşamaya başlar.; 6. sınıf
Toprağı işleyen, ekmeği dişler.: Çalışan, emek veren kişiler sonunda o nimetten tadar, ona ulaşır.; 6. sınıf
Uşağı işe koş, sen de ardına düş.: “Çocuk kendisine ısmarlanan işi yapamayacağından işi buyuran kimsenin onun arkasından gitmesi gerekir.” anlamında bir söz.; 8. sınıf
Üzüm üzüme baka baka kararır.: Kötü, bozuk davranışlı kişilerle arkadaşlık kuranlar onların yanında dura dura onlardan kötü şeyler kaparlar.; 6. sınıf
Varlığa darlık olmaz.: Zengin olanın gücü her şeye yeter.; 8. sınıf
Verirsen veresiye, batarsın kara suya.: Veresiye bir şey verme. Çünkü alanların borçlarını ödememeleri yüzünden batabilirsin.; 8. sınıf
Vermeyince mabut, neylesin Mahmut.: Yüce yaradan, kişiye yetenek kısmet vermezse o kişinin elinden bir şey gelmez.; 6. sınıf
Yalancının mumu yatsıya kadar yanar.: Bir kişinin söylediği yalan söz üzerinden fazla zaman geçmeden anlaşılır ve söyleyenin yalancı olduğu öğrenilir.; 6. sınıf
Yanlış hesap Bağdat’tan döner.: Yanlış yolda olan bir kişi bu yolda ne kadar emek sarf etse de geri dönüp doğru yolda devam etmek zorundadır.; Yanlış bir yolda olduğunu anlayan kişi, bu uğurda ne denli emek ve para harcamış olursa olsun, geri dönüp doğru yola yönelmelidir.; 6. sınıf 8. sınıf
Yatan aslandan, gezen tilki yeğdir.: Çok güçlü olup da çalışmayan kimselerden; güçsüz olup da çalışan, geçimini sağlamak için uğraşan kimseler daha iyidir.; 6. sınıf
Yaza çıkardık danayı, beğenmez oldu anayı.: Yetiştirdiğimiz, büyüttüğümüz gençler, bizi beğenmezler.; 8. sınıf
Yel kayadan ne koparır.: Sağlam karakterli, dürüst kişilere kimse kolay kolay bir zarar veremez.; 6. sınıf
Yılan kendi eğrisini bilmez, deveye “boynun eğri” der.: Kişi kendine bakmadan, kendi kusurlarını görmeden başkalarının kusurlarını görür ve yüzlerine vurur.; 8. sınıf
Yol bilen kervana katılmaz.: Bir işi kendi başına yapabilecek kimse başkalarının yardımına gereklik duymaz.; 7. sınıf
Yörük ata kamçı değmez.: İşini dürüst yapan, gücü yettiği kadar çalışan ve onu yeterlikle yapan kişiyi sıkıştırmak gerekmez.; 7. sınıf 8. sınıf
Yumurtlayan tavuk bağırgan olur.: Çalışkan ve verimli kişi, kendini göstermek ve yaptığı yararlı işi herkese duyurmak için sesini yükseltir.; 7. sınıf
Yuvayı yapan dişi kuştur.: Bir evin yönetim, geçim düzenini ve ailenin mutluluk içinde yaşamasını kadın sağlar.; 8. sınıf
Zenginin malı züğürdün çenesini yorar.: Yoksullar zenginlerin malını, parasını konuşur dururlar, bu onların çenesini yormaktan başka bir işe yaramaz.; 8. sınıf

Deyimler 204

A’dan Z’ye kadar: Bütünüyle, baştan aşağı.; 7. sınıf 8. sınıf
Aba altından sopa göstermek: Birini imalı bir biçimde tehdit etmek.; 7. sınıf
Abacı, kebeci, ara yerde sen neci?: “Tamam, ilgililer bu işe karışabilirler, ama sen neci oluyorsun” anlamında kullanılır.; 8. sınıf
Abesle iştigal etmek: Gereksiz işlerle zaman geçirmek.; 7. sınıf
Acı soğuk: Yakıcı soğuk.; Keskin, hoşa gitmeyen, çok üşütücü soğuk.; 7. sınıf 8. sınıf
Acısını almak: Sıkıntısını, üzüntüsünü azaltmak.; 8. sınıf
Acısını çekmek: Üzüntüsünü yaşamak.; 7. sınıf
Açığa vurmak: “Gizli, saklı bir şeyi herkese duyurmak, ortaya çıkarmak.”; 8. sınıf
Açık alınla: Başarı, şeref, övünç ve dürüstlükle.; 8. sınıf
Açık bono: İstediğini yapma fırsatı vermek.; 7. sınıf
Açık bono vermek: Bir kimseye sınırsız, istediği gibi davranma yetkisi tanımak.; 8. sınıf
Açmaza düşmek: Güç duruma düşmek, zorda kalmak.; 5. sınıf
Adam içine çıkmak: Topluma karışmak.; Topluluğa karışmak, eşe dosta gitmek, değerli insanların bulunduğu yerlerde olmak ve onlarla görüşmek.; 7. sınıf 8. sınıf
Afi kesmek: Birine karşı gösteriş yapmak.; 8. sınıf
Ağız ağıza vermek: İki kişi birbirine pek yakın durarak başkaları işitmeyecek bir biçimde konuşmak.; 8. sınıf
Ağız tamburası çalmak: Sözle avutmaya, oyalamaya çalışmak.; 8. sınıf
Akıntıya kürek çekmek: Olmayacak iş için çabalamak.; 5. sınıf
Akla karayı seçmek: Bir işi yaparken çok zorlanmak, yapıncaya değin çok güçlüklerle karşılaşmak.; 8. sınıf
Aklına esmek: Daha önce düşünmemiş olduğu bir şeyi birden yapmaya karar vermek.; 8. sınıf
Alıcı gözüyle bakmak: İnceden inceye gözden geçirmek.; 8. sınıf
Aslan kesilmek: Aslan gibi güçlü ve cesur duruma gelmek.; 8. sınıf
Aslına bakarsan: “Doğruyu, gerçeği ararsan” anlamında kullanılan bir söz.; 8. sınıf
Ateşten gömlek: Zor durumda kalmak.; 6. sınıf
Atıp tutmak: Bir kimse veya bir şey için kötü konuşmak.; 8. sınıf
Atla deve değil: Değerce fazla olmayan.; 8. sınıf
Aynı tas aynı hamam: Hiçbir şey değişmemek, her şey olduğu gibi kalmak.; 8. sınıf
Aynı yolun yolcusu: Kaderleri, düşünceleri, davranışları birbirine benzer olan.; 8. sınıf
Babasının hayrına: Hiçbir çıkar gözetmeksizin.; 8. sınıf
Bağrına basmak: Kucaklamak, kolları ile sararak göğsüne yaslamak.; 8. sınıf
Bağrına taş basmak: Zararına rağmen ses çıkarmamak.; 7. sınıf
Bahtı kara: Mutsuz, dertten kurtulamayan, işleri hep ters giden.; 8. sınıf
Baklayı ağzından çıkarmak: Sakladığı bir şeyi söylemek.; 7. sınıf
Bal dök yala: Her tarafı tertemiz yapmak.; 8. sınıf
Balık istifi: Çok sıkışık olarak bir yere dolmak.; 5. sınıf
Balık kavağa çıkınca: İmkânsız olmak.; Hiçbir zaman, anlamında kullanılan bir söz.; 7. sınıf 8. sınıf
Baltalamak: Engel olmak, verimi düşürmek.; 6. sınıf
Bam teline basmak: Öfkelendirecek bir şey söylemek.; “Bir kimseyi, duyarlılık gösterdiği konuda kızdıracak söz söylemek, öfkelendirecek bir şey yapmak.”; 7. sınıf 8. sınıf
Bardağı taşırmak: Sabrını tüketmek.; 7. sınıf 8. sınıf
Başının çaresine bakmak: Kimseden yardım görmeden kendi işini kendi yapmak.; 8. sınıf
Bıçak silmek: Bir işi bitirmek.; 8. sınıf
Bin dereden su getirmek: Birini kandırmak için birçok sebep ileri sürmek, dil dökmek.; 8. sınıf
Bir eli yağda bir eli balda: Bolluk içinde yaşamak.; 6. sınıf
Bir kalemde: Bir defada, bir hamlede yapmak.; 6. sınıf
Bir pula satmak: Bir kimseyi bir çıkar uğruna harcamak.; 8. sınıf
Buyurun cenaze namazına!: Beklenmedik kötü bir durum karşısında üzüntü anlatan bir söz.; 8. sınıf
Cadı kazanı: Fesadın ve dedikodunun çok olduğu, herkesin birbirine düştüğü, türlü düşmanlıkların kaynaştığı, hile ve düzenlerin kurulduğu yer.; 8. sınıf
Can atmak: Şiddetle arzu etmek, çok istemek.; 7. sınıf
Can damarına basmak: “Bir işin en önemli noktası üzerinde durmak, ya da bir şeyin en duyarlı noktasını açığa çıkarmak.”; 8. sınıf
Can evinden vurmak: “En etkileyici, en can alıcı yönden saldırmak; bir daha yaşama imkânı kalmayacak şekilde vurmak.”; 8. sınıf
Canı tez: Bir şeyin çabuk olmasını istemek.; 5. sınıf
Çağ açmak: Yeni bir şey yapmak.; 7. sınıf
Çakı gibi: Canlı ve atik, çevik.; 8. sınıf
Çalım satmak: Kurulup büyüklük taslamak.; 5. sınıf
Çam devirmek: Karşısındakine dokunacak söz söylemek.; Karşısındakine dokunacak veya kötü bir sonuç doğuracak söz söylemek.; 5. sınıf 8. sınıf
Çantada keklik: Çabucak elde edilmek. Emek harcamadan sahip olmak.; 8. sınıf
Çarşamba pazarı: Her şeyi açıkta olan, karmakarışık yer.; 8. sınıf
Çekidüzen vermek: Düzgün duruma getirmek, düzeltmek.; 5. sınıf
Çorbada tuzu bulunmak: Emeği olmak, emeği geçmek.; 5. sınıf
Dağa çıkmak: Hükümete, kanunlara karşı gelerek dağlara çekilmek, buralarda eşkıyalık etmek.; 8. sınıf
Dallanıp budaklanmak: “Genişleyip yayılmak, gittikçe büyüyerek karışık bir durum almak.”; 8. sınıf
Damarına basmak: Birini duyarlı olduğu bir konuda kızdırmak.; 8. sınıf
Dar kafalı: “Anlayışı, kavrayışı az; yeniliklere açık olmayan.”; 8. sınıf
Darısı (dostlar) başına: “Kavuştuğum başarı ve mutluluğa tüm dostlarımın da kavuşmasını isterim” anlamında kullanılır.; 8. sınıf
Defteri dürülmek: İşine son verilerek bir yerden uzaklaştırılmak.; 8. sınıf
Dikkat kesilmek: Bütün dikkatini bir şey üzerinde toplamak.; 8. sınıf
Dili varmamak: Bir sözü söylemeye gönlü razı olmamak.; 6. sınıf
Dillerde dolaşmak: Her yerde kendisinden söz edilmek.; 6. sınıf
Dirsek çürütmek: Okumak için çok emek sarf etmek.; 5. sınıf
Dizgini ele almak: Kontrol altında tutmak, yönlendirmek.; 5. sınıf
Doğru bulmak: Uygun bulmak, onaylamak.; 8. sınıf
Doğru söz acıdır: “Eksikleri, yanlışları, yolsuzlukları bütün çıplaklığıyla ortaya koyan ve eleştiren söz, bu işi yapanlara acı gelir” anlamında kullanılan bir söz.; 8. sınıf
Dolap çevirmek: Hileli bir iş yapmak.; 6. sınıf
Dört ayağı üstüne düşmek: Tehlikeden zarar görmeden kurtulmak.; 7. sınıf
Dört başı mamur: Güzel, tam istenildiği gibi olmak.; 6. sınıf
Dut yemiş bülbüle dönmek: Neşe ve konuşkanlığını yitirmek, susmak.; 5. sınıf 8. sınıf
Dümen çevirmek: Hileli, aldatıcı iş yapmak.; 5. sınıf
Ecel aman verirse: Ölmezsem, ömür yeterse.; 8. sınıf
Ecel teri dökmek: Çok korkmak, heyecan içinde bulunup terlemek, korku ve bunalım içinde olmak.; 8. sınıf
Eciş bücüş: Çarpuk çurpuk, eğri büğrü, düzgün yanı olmayan, çirkin bir biçim almış bulunan.; 8. sınıf
Edebiyat yapmak: “Bir işe yaramayan, konuyu açıklamaya yetmeyen, gerçeği yansıtmayan süslü, parlak ve gereksiz sözler söylemek.”; 8. sınıf
Ekmeğine yağ sürmek: İstemediği hâlde birine yardımı dokunmak.; 6. sınıf
Ekmek elden su gölden: Kendisi kazanmayıp başkalarının kazancı ile geçinen kimselerin durumunu anlatmak için kullanılır.; 8. sınıf
Ekmek kapısı: Geçim sağlayan iş yeri.; 8. sınıf
El elde baş başta: Masrafla para birbirine denk geldi.; 8. sınıf
El ele vermek: Birlikte davranmak, bir konuda birleşmek.; 8. sınıf
El üstünde tutmak: Önemsemek, çok değer vermek.; 5. sınıf
Elde avuçta bir şey kalmamak: Parasını, malını, tüm varlığını harcayıp bitirmiş olmak.; 8. sınıf
Elden ele dolaşmak: Birçok kişinin eline geçmek.; 7. sınıf
Elekten geçirmek: Doğruyu, yanlışı; iyiyi, kötüyü ayırmak.; 5. sınıf
Eli böğründe kalmak: Çaresiz kalmak, bir şey yapamaz duruma gelmek, başarısızlığa uğramak.; 8. sınıf
Elifi görse mertek sanır: Cahil, okuması yazması yoktur.; 8. sınıf
Elini kolunu sallaya sallaya gelmek: Bir işten sonuç almaksızın dönmek, gelirken hiçbir armağan getirmemek.; 8. sınıf
Eski hamam eski tas: Hiçbir şeyin değişmemesi, aynı kalması.; 6. sınıf
Eşiğini aşındırmak: İsteği için çokça talepte bulunmak.; 6. sınıf
Faka basmak: Tuzağa düşmek, aldatılmak.; 8. sınıf
Feleğin çemberinden geçmek: Hayatta acı tatlı günler yaşamış olmak.; 6. sınıf
Fesat kumkuması: Her an kötülük düşünmek.; 7. sınıf
Fi tarihinde: Çok eski bir zamanda olmak.; 6. sınıf
Fincancı katırlarını ürkütmek: Zararı dokunacak bir kimsenin hoşuna gitmeyen bir davranışta bulunmak.; 8. sınıf
Fink atmak: Hiçbir şeye aldırmadan gönlünce gezip eğlenmek, şurada burada oynayıp zıplamak.; 8. sınıf
Fiskos etmek: Birilerinin bulunduğu bir yerde birkaç kişi gizlice ve alçak sesle konuşmak.; 8. sınıf
Fora etmek: Açmak, çözmek.; 8. sınıf
Fütur getirmemek: Bezginlik getirmemek, umutsuzluğa düşmemek.; 8. sınıf
Gafil avlanmak: Beklenmedik bir anda yakalanmak.; 6. sınıf
Gani gönüllü: Cömert, eli bol, vermekten kaçınmayan.; 7. sınıf
Gece kuşu: Geceleri gezip dolaşan, bunu huy edinen kimse.; 8. sınıf
Geçti Bor'un pazarı: Artık iş işten geçti.; Bir iş için uygun zamanı kaçırmak.; 5. sınıf 6. sınıf
Gemi azıya almak: Söz dinlemez olmak.; 8. sınıf
Gırla gitmek: Bol bol ortaya dökülüp harcanmak.; 8. sınıf
Göklere çıkarmak: Aşırı derecede övmek.; 8. sınıf
Güme gitmek: Değeri anlaşılmadan yitip gitmek.; 8. sınıf
Gün doğmak: Elverişli ortamın oluşması.; 6. sınıf
Habbeyi kubbe yapmak: Önemsiz, küçük bir şeyi büyütüp mesele çıkarmak.; 8. sınıf
Haber uçurmak: Gizlice haber vermek.; 5. sınıf
Haddi zatında: Aslında.; 8. sınıf
Hak getire: Bulunmamak.; 7. sınıf
Hangi dağda kurt öldü?: Kendisinden hiç umulmayan, beklenilmeyen bir kimsenin olumlu davranışı görüldüğünde; “Nasıl oldu da böyle güzel bir iş, bir iyilik yaptı?” anlamında söylenir.; 8. sınıf
Harfi harfine: Değişiklik yapmadan, harfiyen yapmak.; 6. sınıf
Hem nalına hem mıhına: Karşıt tarafları aynı anda desteklemek.; 5. sınıf
Iskartaya çıkarmak: İşi yaramaz, değersiz bularak bir yana atmak.; 8. sınıf
Işığı altında: Bir şeyi göz önünde tutmak, dikkate almak.; 7. sınıf
İbret almak: Ders almak.; 5. sınıf
İçi dışına çıkmak: Bindiği taşıtın çok sarsılması yüzünden bedenî rahatsızlık duymak.; 8. sınıf
İğnelemek: İncitici şekilde konuşmak.; 5. sınıf
İki arada bir derede: Zor şartlar altında kalmak.; 5. sınıf
Kabak başına patlamak: Zararlı çıkmak.; 7. sınıf
Kabına sığmamak: Taşkın davranışlarda bulunmak.; 6. sınıf
Kabuğuna çekilmek: Kimse ile görüşmemek.; 5. sınıf
Kaçın kurası: Deneyimli, tecrübeli kimse.; Aldatılması güç, kurnaz; gün görmüş, geçirmiş; tecrübeli.; 7. sınıf 8. sınıf
Kafa dengi: Anlayışları, görüşleri uyumlu olmak.; 7. sınıf
Kafadan kontak (sakat): Düşüncesiz, delice işler yapan, aklı kıt.; 8. sınıf
Kalburüstüne gelmek: Sivrilmiş olmak, seçkin duruma gelmek.; 6. sınıf
Kaldırım mühendisi: İşsiz güçsüz, sokaklarda dolaşan kimse.; 8. sınıf
Kalem efendisi: Geçimini kalemle sağlamak.; 7. sınıf
Kalemine dolamak: Bir konuyu sürekli olarak yazmak.; 5. sınıf
Kalıbını basmak: Bir şeyi güvenle doğrulamak.; 7. sınıf
Kapı aralamak: Bir konuya giriş yapmak, karşısındakini hazırlamak.; 8. sınıf
Kapı duvar: Ses seda çıkmaması durumu.; 6. sınıf
Karalar bağlamak: Yas tutmak.; 6. sınıf
Karınca kararınca: Elinden geldiğince yardımcı olmak.; 6. sınıf
Kemer sıkmak: Gideri azaltmak için çalışmak.; 6. sınıf
Kendini dev aynasında görmek: Büyüklenmek, kendini üstün görmek.; 6. sınıf
Kılı kırk yarmak: Dikkatle, titizce incelemek.; Bir meseleyi en ince ayrıntılarına kadar soruşturmak, incelemek.; 5. sınıf 8. sınıf
Kitabında yer almamak: Aklına ve mantığına aykırı düşmek.; 6. sınıf
Kol gezmek: Kötü durum ve davranışlar çokça olmak.; 6. sınıf
Kol kanat germek: Yardım etmek, korumak.; Korumak, kollamak.; 5. sınıf 6. sınıf
Koşun bağlanmak: Koşun durumuna girmek, saf tutmak.; 8. sınıf
Kozunu paylaşmak: Aralarındaki anlaşmazlığı zora başvurarak çözümlemek, sona erdirmek.; 8. sınıf
Kukumav kuşu gibi: Tek başına, kimsesiz.; 5. sınıf
Laçka olmak: Herhangi bir iş gevşek ve düzensiz yürütülmek.; 8. sınıf
Laf ebesi: Her şeye söyleyecek bir sözü olmak.; 7. sınıf
Laf kalabalığı: Gereksiz ve ilgisiz konuşmak.; 5. sınıf
Lâmı cimi yok: Başka yolu olmamak.; 7. sınıf
Leyleği havada görmek: Çok gezmek.; 6. sınıf
Mahşer midillisi: Kısa boylu fitneci kimse.; 7. sınıf
Mantar gibi bitmek: Birdenbire-kendiliğinden ortaya çıkmak.; 7. sınıf
Maraza çıkarmak: Sorun veya kavga çıkarmak.; Anlaşmazlığa yol açacak işler yapmak, kavgaya yol açmak.; 7. sınıf 8. sınıf
Mart içeri pire dışarı: Bir arada bulunamamak.; 7. sınıf
Maskaraya çevirmek: Özellikle yüze vurarak çok dayak atmak.; 8. sınıf
Maval okumak: Yalan söylemek, oyalamak.; 5. sınıf
Maymun iştahlı: Hevesi çabuk geçen, kararsız.; 8. sınıf
Mum gibi: Uysal, sakin hareket etmek.; 6. sınıf
Mührünü vurmak: Özgünlüğünü göstermek, yansıtmak.; 6. sınıf
Mürekkep yalamak: Çok okumuş, yazmış olmak.; 5. sınıf
Nabız yoklamak: Bir kimsenin eğilimini anlamaya çalışmak.; 5. sınıf
Nal toplamak: Sonlara kalmak veya sonuncu olmak.; 5. sınıf
Nam salmak: Herkes tarafından bilinir olmak.; 6. sınıf
Namus belâsı: Namusunu, şerefini, itibarını korumak için katlanılan sıkıntılı durum, kabullenilen zarar ziyan.; 8. sınıf
Özü sözü bir (olmak): Söylediği söz ile yaptığı iş veya davranışları örtüşen, tutarlı olan.; 8. sınıf
Pabuç bırakmamak: Yılmamak, vazgeçmemek.; 7. sınıf
Pabuç eskitmek: Bir iş için bir yere çok gidip gelmek.; 6. sınıf
Paçası düşük: Özensiz giyinmek.; 7. sınıf
Pahalıya mal olmak: Kolay elde edilememek; para, özveri ve emek gerektirmek; zarara ve sıkıntıya yol açmak.; 8. sınıf
Palas pandıras: Acele olarak, hazırlanmaya zaman bulamadan.; 8. sınıf
Ramak kalmak: “Bir şeyin olmasına çok az kalmak” anlamında kullanılır.; 8. sınıf
Rayına girmek: Düzene sokulmak, iyi bir duruma gelmek.; 8. sınıf
Rengi atmak: Herhangi bir sebeple benzi sararmak.; 5. sınıf
Renkten renge girmek: Heyecan, korku ve utanmadan dolayı yüzünün rengi değişmek, sıkılmak.; 8. sınıf
Sabır taşı: Sabrını koruyabilmek.; 7. sınıf
Saman altından su yürütmek: Belli etmeden iş çevirmek.; 5. sınıf
Sıcağı sıcağına: Anında, hemen yapmak.; 6. sınıf
Sineye çekmek: İster istemez katlanmak.; 7. sınıf
Sözüm meclisten dışarı: Konuşma arasında çirkin veya uygunsuz bir söz kullanmak gerektiğinde o sözden orada bulunanların alınmamasını belirtmek için söylenen bir söz.; 8. sınıf
Sözünün eri: Verdiği sözü tutmak.; 6. sınıf 7. sınıf
Sudan çıkmış balığa dönmek: Yeni olaya-duruma alışmakta zorlanmak.; 6. sınıf
Suya düşmek: Bir şeyin gerçekleşme olasılığı kalmamak.; 5. sınıf
Sümen altı etmek: Bir işin yapılmasını engellemek.; 6. sınıf
Tabana kuvvet: Yürümek zorunda kalmak.; 7. sınıf
Tarihe geçmek: Unutulmayacak bir durum kazanmak.; 5. sınıf
Tası tarağı toplamak: Bütün eşyasını toplayıp gitmeye hazırlanmak.; 6. sınıf
Tavına getirmek: İşi en uygun duruma getirmek.; 6. sınıf
Tepeden bakmak: Kendini üstün görmek, büyüklenmek.; 5. sınıf
Tereciye tere satmak: Birine çok iyi bildiği bir şeyi öğretmeye kalkmak.; 8. sınıf
Tuttuğu dal elinde kalmak: Güveni boşa çıkmak.; 7. sınıf
Yarım ağızla konuşmak: İsteksiz konuşmak.; 7. sınıf
Yaygarayı basmak: Bağırıp çağırmak.; 5. sınıf
Yıldızları barışmamak: Görüş ve düşüncesi uyuşmamak.; 7. sınıf
Yola getirmek: Yanlış tutumu düzeltmek.; 6. sınıf
Yüzünün akıyla çıkmak: Bir iş başarıyla tamamlamak.; 5. sınıf
Zamanı avlamak: Uygun zamanı bulmak.; 5. sınıf
Zembereği boşalmak: Kendini tutamayarak uzun ve sesli gülmek.; 6. sınıf
Zıvanadan çıkmak: Çok sinirlenmek, öfkelenmek.; 8. sınıf
Zor alıma çarpmak: Kişi mallarına devlet adına yasal olarak el koymak.; 8. sınıf
Zora koşmak: Güçlük çıkarmak.; 8. sınıf

Kaynak: Okuma Anlama Beceri Uygulamaları 5, 6 ve 7. sınıf, Dilimizin Zenginlikleri sayfaları; 8. Sınıf Anlam Bilgisi Paragraf Soru Bankası, “Bilinmesi gereken 100 atasözü ve anlamı” ve “Bilinmesi gereken 100 deyim ve anlamı” listeleri. Birden çok sınıfta geçen ifade bir kez yazıldı; anlamı sınıflarda farklı yazılmışsa ikisi de var.

Türkçe Atölyesi · turkceatolyesi.tr/deyimler-ve-atasozleri

Bu listeler hangi kitapta?

5-7. sınıf kitaplarında listeler 10–22. derslerdeki analizlerin arka sayfasında: her analizde 4 atasözü ve 4 deyim. 8. sınıf kitabında 100 atasözü Cümlede Anlam, 100 deyim Parçada Anlam bölümünün başında. Örnek cümleler ve kitaptaki sıra sınıf sayfalarında.